Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), “Dezavantajların Kuşaklar Arası Aktarımı” konulu özel bir modül üzerine gerçekleştirdiği çalışmadan elde ettiği sonuçlarla ilgili olarak ilk düzeltmelerini Nisan 2024’te yayımladığı “Dezavantajların Kuşaklar Arası Aktarımı, 2023” bülteninde duyurdu. Bu modül, Avrupa Birliği ülkeleri ile eş zamanlı olarak yapılan Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması ile birlikte hayata geçirilmiş olup, 25-59 yaş aralığındaki bireylerin mevcut eğitim durumları ile 14 yaşlarındayken ebeveynlerinin eğitim durumlarını karşılaştırmaya yönelik bir çalışma yapılmıştır.
![]()
Bu çalışma kapsamında, katılımcıların 14 yaş civarındayken annesi yükseköğretim mezunu olanların mevcut eğitim durumları detaylandırıldı. Araştırma sonuçlarına göre, bu bireylerin yüzde 2,7’sinin eğitim durumu lise altı, yüzde 13,7’sinin lise veya dengi, yüzde 83,5’inin ise yükseköğretim mezunu olduğu tespit edildi. Benzer bir inceleme, babası yükseköğretim mezunu olan bireyler için de yapıldı. Burada, katılımcıların yüzde 4,4’ünün lise altı, yüzde 16,0’ının lise ve dengi, yüzde 79,5’inin yükseköğretim mezunu olduğu belirlendi.
Eğitim durumuna dair yapılan diğer bir analizde, katılımcıların 14 yaşlarında annesi lise altı eğitim düzeyini tamamlamış olanların mevcut eğitim durumu incelendiğinde, bu bireylerin yüzde 56,3’ünün hâlâ lise altı eğitim seviyesinde kaldığı görüldü. Ayrıca, bu grubun yüzde 21,9’u lise veya dengi, yine yüzde 21,9’u da yükseköğretim almış olarak kaydedildi. Babası lise altı eğitim seviyesini tamamlayan bireylerin oranları ise daha da dikkat çekici; bu bireylerin yüzde 60’ının hala lise altı seviyesinde olduğu, yüzde 21,5’inin lise ve dengi, yüzde 18,4’ünün ise yükseköğretim diplomasına sahip olduğu kaydedildi.
Bunun yanı sıra, katılımcıların 14 yaşlarındayken babası işveren veya kendi hesabına çalışanlar ile olan oranları da araştırıldı. Bu bireylerin yüzde 39,2’sinin şu an maaşlı veya yevmiyeli çalıştığı, yüzde 14,5’inin işveren veya kendi hesabına çalıştığı, ayrıca yüzde 5,6’sının ücretsiz aile işçisi olarak görev yaptığı belirlendi. Ek olarak, bu bireylerin yüzde 40,6’sının ise iktisaden faal olmadığı sonucuna varıldı.
Katılımcıların ailelerinin maddi durumuna dair yapılan araştırmalarda, bireyler 14 yaşlarındayken ailelerinin maddi durumunu “çok kötü” olarak değerlendirenlerin yüzde 14,9’unun şu an en yüksek gelir grubunda bulunduğu, yüzde 24,4’ünün ise en düşük gelir grubuna ait olduğu görüldü. Ailelerinin maddi durumunu “çok iyi” olarak belirtenlerin durumları da incelendiğinde, bu grubun yüzde 40,8’inin en yüksek gelir grubuna sahip olduğu, yüzde 8,4’ünün dönemin en düşük gelir grubunda yer aldığı ortaya çıktı.
Konut mülkiyet durumuna ilişkin incelemelerde, 14 yaş civarındayken ailesi ev sahibi olan bireylerin yüzde 57,7’sinin şu an oturduğu konutta mülkiyet sahibi olduğu, yüzde 26,3’ünün kiracı olduğu belirtildi. Aynı zamanda, mülkiyet durumu kiracı olan bireylerin yüzde 40’ının şu an oturduğu konutun sahibi olduğu, yüzde 47,7’sinin ise kirada oturduğu tespit edildi.
Sonuç olarak, katılımcıların 14 yaşındayken aileleriyle birlikte 1 haftalık tatil masrafını karşılayabilen hanelerde yaşayanların yüzde 59,6’sının şu anki haneleri ile bu masrafı karşılayabildiği, maddi yetersizlik nedeniyle tatil masrafını karşılayamayan hanelerde yaşayan bireylerin ise yüzde 69,1’inin hala bu masrafı karşılayamadığı belirlendi. Ayrıca, 14 yaş civarındayken, evlerinde günde en az bir kere et, tavuk veya balık içeren yemek masrafını karşılayabilen bireylerin yüzde 72,4’ünün şu anki hanesinde 2 günde bir bu masrafı karşılayabildiği, yüzde 27,6’sının ise bunu hâlâ karşılayamadığı sonucuna varıldı. Bu bulgular, ekonomik durumların kuşaklar arasında nasıl aktarılabileceğine dair önemli veriler sunmaktadır.
